(ڕاپۆرتێکی وردی ئابووری بەهۆی جەنگەوە)
پاریس/ واشنتۆن – Herêm News
لەگەڵ چوونە ناو هەفتەی چوارەمی جەنگی ئەمریکا و ئیسرائیل دژ بە ئێران، فشارە ئابوورییەکان گەیشتوونەتە ئاستێکی مەترسیدار. بەهۆی جەنگەوە، زنجیرەی دابینکردنی وزە پەکیکەوتووە و هەڵاوسان بەرۆکی جیهانی گرتووە، ئەمەش چەندین وڵاتی خستووەتە لێواری داڕمانی دارایی.
١. هێزە ئابوورییە پیشەسازییەکان لەژێر گوشاردا
بەهۆی جەنگەوە، وڵاتانی گرووپی حەوت (G7) ڕووبەڕووی بەرزبوونەوەی بێوێنەی نرخی سووتەمەنی بوونەتەوە:
• ئەڵمانیا: گەورەترین زیانی بەرکەوتووە و کەرتی پیشەسازییەکەی لە پاشەکشەدایە.
• بەریتانیا و ئیتاڵیا: نرخی گاز و کارەبا تیایاندا بە خێرایی بەرز بووەتەوە.
• ژاپۆن: بەهۆی پشتبەستنی ٩٥٪ی بە نەوتی ناوچەکە، بەهای "یەن"ی ژاپۆنی بە شێوەیەکی مێژوویی دابەزیوە.
٢. ئابوورییە نوێیەکان و مەترسیی "هورمز"
بەهۆی جەنگەوە، گەرووی هورمز کە شا دەماری وزەی جیهانە، نیمچە داخراوە:
• وڵاتانی کەنداو: سەرەڕای بەرزبوونەوەی نرخی نەوت، ناتوانن بەرهەمەکانیان هەناردە بکەن، ئەمەش ئابوورییەکەیان بەرەو سستی دەبات.
• هیندستان: بەهای ڕوپیە گەیشتووەتە نزمترین ئاست و گرانیی گاز وای کردووە چێشتخانەکان دەست بە ترشۆکردنی وزە بکەن.
• تورکیا: تێچووی پاراستنی بەهای لیرە گەیشتووەتە ٢٣ ملیار دۆلار و مەترسیی لێشاوی پەنابەرانی لەسەرە.
٣. وڵاتانی خاوەن ئابووریی ناسک؛ لە لێواری داڕماندا
ئەو وڵاتانەی پێش جەنگیش کێشەی داراییان هەبوو، ئێستا لە دۆخێکی زۆر خراپدان:
• میسر: داهاتی کەناڵی سوێس و گەشتیاری بە توندی دابەزیوە و بەهای پاوەندی میسری ٩٪ کەوتووە.
• سریلایکا و باکستان: باری نائاسایییان ڕاگەیاندووە؛ قوتابخانەکان داخراون و سیستەمی "پشکنینی سووتەمەنی" و دابەشکردنی کارەبایان توند کردووەتەوە.
کۆتایی:
پێشبینی دەکرێت ئەگەر جەنگەکە بۆ چەند هەفتەیەکی تر درێژە بکێشێت، جیهان ڕووبەڕووی داڕمانێکی ئابووریی هاوشێوەی قەیرانی ساڵی ٢٠٠٨ ببێتەوە، کە تێیدا هەژاری و بێکاری ئاستێکی نوێ تۆمار بکەن.