لە ٤ی٤ی١٩٤٩، ناتۆ بە رێبەرایەتی ئەمریكا دروست بوو، یەكێك لە هۆكارە هەرە سەرەكییەكانی دروستبوونی ناتۆ، بەهۆی ترسیان بوو لە ستالین، كە بەرنامەی دانابوو بەشێكی وڵاتانی ئەورووپا داگیر بكات و پاشان چەند شارێكی توركیاش بكاتە ژێر ركێفی خۆیەوە. بەڵام دوای ٧٦ ساڵ لە دروستبوونی ناتۆ، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا، هەڕەشە دەكات بەوەی بە سیاسەتەكانیاندا دەچنەوە لەبارەی ناتۆ و بەشێكی زۆری شڕۆڤەكارانیش ترسیان هەیە ناتۆ هەڵوەشێتەوە.
لە ئەگەری هەڵوەشانەوەی ناتۆ، رەنگە زیانمەندی یەكەم وڵاتانی ئەورووپا بێت، پاشان توركیا دێت، چونكە ئەگەر لەناو ناتۆدا ئەمریكا بوونی نەبێت، رووسیا هەر ساڵە و پەلاماری وڵاتێكی ئەورووپی دەدات، توركیاش پاروویەكی قورس نابێت بۆ رووسیا.
قارس و ئەردەهان، ئەو دوو شارەی باكووری كوردستانن كە رووسیا بەهی خۆی دەزانێت و چەند جارێك لەسەردەمی ستالین و دوای ستالینیش داوای ئەو دوو شارەیان كردووە، بۆیە توركیا هەمیشە ترسی هەبووە رۆژێك ئەو دوو شارەی باكووری كوردستانی لەدەست بچێت.
موستەفا كەمال ئەتاتورك، هەمیشە بەرپرسانی وڵاتی خۆی ئاگادار كردبووەوە و پێیانی گوتبوو، لەگەڵ وڵاتانی زلهێز مەكەونە شەڕەوە، چونكە ئەگەر وا بكەن، وەكوو ئەوە وایە لەگەڵ ورچێكدا چووبیتە ژێر یەك بەتانی بۆ خەوتن. ئەمە دەیسەلمێنێت توركیا نەیویستووە هەرگیز لەگەڵ رووسیادا بكەوێتە شەڕ، چونكە بە شكست لێی دێتە دەرەوە، مێژووش پێمان دەڵێت ئەو دوو وڵاتە ١٢ جار شەڕیان كردووە و لەهەموویدا توركیا دۆڕاوە.
بەگوێرەی زانیارییەكان ٦٠٪ی بودجەی ناتۆ ئەمریكا دابینی دەكات كە ساڵانە ٧٨٥ ملیار دۆلارە لە كۆی یەك تۆلیۆن و ١٠٠ ملیار دۆلار، ترەمپ لە خولی یەكەمی سەرۆكایەتیشیدا هۆشداری دابوو ئەمریكا ناچێتە ژێر باری ئەو بودجە زۆرەوە، بۆیە وڵاتانی تری ناتۆ بڕیاریاندا ٥٪ی بودجەی خۆیان بۆ ناتۆ دابین بكەن و ئەركی ئەمریكا كەم بكەنەوە، بەڵام دوای هێرشی ئەمریكا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران و بێهەڵوێستی ناتۆ، ترەمپی توڕە كردووە و هەڕەشە دەكات لە ناتۆ بكشێتەوە.
ئەگەر ئەمریكا بكشێتەوە چی روو دەدات؟
بەكشانەوەی ئەمریكا ناتۆ هەڵدەوەشێتەوە، چونكە هیچ وڵاتێكی ئەورووپی ئەو توانایەی نییە ئەو بودجەیە دابین بكات كە ئەمریكا دابینی كردووە، بۆیە شتێك نامێنێت بەناوی ناتۆ، ئەمەش لەبەرژەوەندی رووسیایە. بۆچوونێك هەیە، ئەمریكا لە ناتۆ ناكشێتەوە، بەڵام دەیەوێت فشار بكاتە سەر ناتۆ تا بەشداری جەنگ بكەن و لە ئێران بدەن، چونكە ئەگەر لە ناتۆ بكشێتەوە، كەواتە دەرگای ئەورووپا بۆ رووسیا دەكاتەوە و دەستبەرداری ئەورووپا دەبێت، ئەمەش ئەمریكا وەكوو زلهێزی جیهان ناهێڵێت و ئیدی بێهاوپەیمان دەمێنێتەوە.
توركیا چۆن بووە ئەندامی ناتۆ؟
دوای دروستبوونی ناتۆ، توركیا دووجار داوای كرد ببێتە ئەندامی ناتۆ بەڵام رەتكرایەوە، دواجار شەڕی ناوەخۆیی لە كۆریا بەرپا بوو و داوا لە توركیا كرا هێز بنێرێت بۆ هاوكاری كۆریای باشوور و توركیا بەمەرجی ئەوەی بیكەنە ئەندامی ناتۆ هێزی نارد، دوای كۆتایی شەڕ و كوژرانی زیاتر لە ٧٠٠ سەربازی توركیا، دواجار توركیا بوە ئەندامی ناتۆ.
توركیا بەر لەوەی ببێتە ئەندامی ناتۆ، ستالین نامەی بۆ بەرپرسانی توركیا نارد و هەڕەشەی كرد نابێت ببنە ئەندامی ناتۆ و چەكی ئەمریكا لە توركیا جێگیر بكەن، تەنانەت ستالین هەڕەشەی ئەوەشی كردبوو ئەگەر ببنە ئەندامی ناتۆ، هێرشیان دەكەنە سەر، وەكوو چۆن ئێستا ڤلادیمیر پۆتین، سەرۆكی رووسیا، هەڕەشە لە ئۆكڕاینا دەكات و نایەڵێت ببێتە ئەندامی ناتۆ، ستالینیش هەمان كاری بەرامبەر بە توركیا كرد، بەڵام توركیا بووە ئەندام و ستالینیش نەیتوانی پەلاماری توركیا بدات، چونكە لە بڕگەی ٥ی دەستووری ناتۆدا هاتووە، هەر وڵاتێكی ئەندامی ناتۆ هێرشی بكرێتە سەر، پێویستە هەموو وڵاتانی ناتۆ لەسەری بێنە وەڵام، ستالینیش تازە لە جەنگی دووەمی جیهانی هاتبووە دەرەوە و هێزەكەی ماندوو ببوو، بۆیە دەستبەرداری هێرشكردنە سەر توركیا بوو.
ئەگەر ناتۆ هەڵوەشێتەوە، جیا لەوەی چەند وڵاتێكی ئەورووپا وەكوو فینلەندا و سوید و پۆڵۆنیا، دەكەونە بەر غەزەبی رووسیا، ئەگەر زۆرە توركیاش بەر ئەو غەزەبە بكەوێت و دوای چەند ساڵێك داوای قارس و ئەردەهان لە توركیا بكات، وەكوو چۆن قرمی لە ئۆكڕاینا وەرگرتەوە، بۆیە هەڵوەشانەوەی ناتۆ كارەساتی سەربازی بەدوای خۆیدا دەهێنێت و رەنگە وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ، بەجۆرێك لە جۆرەكان ترەمپ رازی بكەن بۆ مانەوەی ئەمریكا لە ناتۆ.