هەرێم نیوز

کەیسی جێفری ئیپستن  یەکێکە لە گەورەترین و ئاڵۆزترین دۆسیە تاوانکارییەکانی چەند دەیەی ڕابردوو کە تێیدا ناوی ژمارەیەکی زۆر لە کەسایەتییە ناودارەکانی جیهانی تێوەگلاوە. و لە ئێستادا بووەتە جێگەى مشتومڕیی میدیاکان و سەیرەکە لەوەدایە کۆمەڵە کەسانێک تێوەگلاون کە لەجێگەی باوەڕدا نین، ئەو کارانەى ئەوانەش کردوویانە مەگەر لەنێو دارستان و ئاژەڵە دڕندەکاندا رویدابێت.

تاوانە سەرەکییەکانی ئیپستن بە کورتی ئەمانەن:
 بازرگانیکردن بە مرۆڤ و سێکسەوە
ئیپستن تۆمەتبارکراوە بەوەی کە تۆڕێکی فراوانی دروست کردبوو بۆ هەڵخەڵەتاندنی کچانی تەمەن منداڵ (خوار ١٨ ساڵ). ئەو کچانەی بە پارە یان بەڵێنی کار ڕادەکێشا و دواتر ناچاری دەکردن کاری سێکسی بۆ خۆی و هاوڕێ دەوڵەمەند و دەسەڵاتدارەکانی بکەن.

 دەستدرێژی سێکسی بۆ سەر منداڵان
ئیپستن خاوەنی دوورگەیەکی تایبەت بوو لە دەریای کارایبی بە ناوی Little St. James  ، کە بە "دوورگەی گوناهـ" ناسرابوو. لەوێ و لە ماڵەکانیدا لە نیویۆرک و فلۆریدا، دەستدرێژی سێکسی کردووەتە سەر دەیان کچی مێردمنداڵ و وەک "کۆیلەی سێکسی" مامەڵەی پێوە کردوون.

تێوەگلانی کەسایەتییە ناودارەکان
ئەوەی ئەم کەیسەی کردە هەواڵی یەکەمی جیهان، تەنها تاوانەکانی ئیپستن نەبوو، بەڵکو پەیوەندییە نزیکەکانی بوو لەگەڵ کەسانێکی وەک: سیاسەتمەدارانی ئاستبەرز (وەک بیڵ کلینتۆن و دۆناڵد ترەمپ)، ئەندامانی خێزانی شاهانەی بەریتانیا (وەک شازادە ئەندرۆ)، بازرگانە ملیاردێرەکان و زاناکانی جیهان. (تێبینی: زۆربەی ئەم کەسانە ڕەتیان کردووەتەوە ئاگاداری تاوانەکانی بووبن، بەڵام ناویان لە لیستەکانی گەشتە ئاسمانییەکانی ئیپستندا هاتووە).

 جیزلین ماکسوێڵ:
هاوڕێی نزیکی ئیپستن بوو، کە لە ساڵی ٢٠٢١دا بە تاوانی هاوکاریکردنی ئیپستن لە ڕاوکردن و دابینکردنی کچانی مێردمنداڵ، سزای ٢٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا.

کۆتایی ئیپستن:
لە ساڵی ٢٠١٩دا، کاتێک ئیپستن لە زیندان چاوەڕێی دادگایی کردن بوو، تەرمەکەی بە هەڵواسراوی دۆزرایەوە. هەرچەندە پزیشکی دادوەری وتی "خۆکوژییە"، بەڵام تا ئێستاش گومانێکی زۆر هەیە و زۆرێک پێیان وایە بەهۆی ئەوەی "نهێنی زۆری لابووە دەربارەی کەسایەتییە گەورەکان"، ڕەنگە کوژرابێت بۆ ئەوەی ئەو نهێنییانە ئاشکرا نەبن.
لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٤دا، دادگایەکی ئەمریکا بڕیاری دا کۆمەڵێک بەڵگەنامەی نهێنی کە پەیوەست بوون بە کەیسی جیزلین ماکسوێڵ (هاوکاری ئیپستن) ئاشکرا بکات. ئەم لیستەیە کە بە "لیستی ئیپستن" ناسرا، دەنگدانەوەیەکی گەورەی دروست کرد.

لێرەدا گرنگترین خاڵەکان دەربارەی ئەو لیستە و ناوی ناوەکان دەخەینە ڕوو:

لیستەکە چی بوو؟
ئەمە "لیستی تاوانباران" نەبوو، بەڵکو کۆمەڵێک بەڵگەنامەی دادگا بوون (نزیکەی ٩٠٠ لاپەڕە) کە ناوی نزیکەی ١٥٠ بۆ ١٧٠ کەسی تێدا هاتبوو. ئەم ناوانە بریتی بوون لە:
هاوڕێکانی ئیپستن.
ئەو کەسانەی لەگەڵی گەشتیان کردووە.
ئەو قوربانییانەی شاهیدییان داوە.
کارمەندانی ناو ماڵ و فڕۆکەکەی.
زۆر گرنگە بزانرێت کە هاتنی ناوی کەسێک لەو بەڵگەنامانەدا مانیای ئەوە نییە کە تاوانی سێکسی ئەنجام داوە. هەندێکیان تەنها وەک "ناسیاو" ناویان هاتووە، یان قوربانی بوون کە باسیان لەوە کردووە فڵانە کەسیان لە ماڵی ئیپستن بینیوە بەبێ ئەوەی ئەو کەسە کارێکی نایاسایی کردبێت.

ناوی چەند کەسایەتییەکی دیار کە لە بەڵگەنامەکاندا هاتبوون:
شازادە ئەندرۆ:
یەکێک بوو لەو ناوانەی زۆرترین باسی لێوە کرا. قوربانییەکان ئاماژەیان بەوە کردبوو کە لە ماڵەکانی ئیپستن بینیویانە.
بیڵ کلینتۆن:
 ناوی لە چەندین شوێنی بەڵگەنامەکاندا هاتبوو. قوربانییەک وتبووی ئیپستن پێی وتووە "کلینتۆن کچانی گەنجی بەدڵە"، بەڵام هیچ بەڵگەیەک نەبوو کە کلینتۆن کارێکی نایاسایی کردبێت، تەنها وەک هاوڕێیەتی و گەشتکردن ناوی هاتبوو.

دۆناڵد ترەمپ
ناوی لە شاهیدیی قوربانییەکاندا هاتبوو، بەڵام قوربانییەکان جەختیان کردبووەوە کە ترەمپ هەرگیز کاری نەشیاوی بەرامبەر نەکردوون و نەچووەتە ناو ژووری مەساجەکان.

ستیڤن هۆکینگ
 ناوی ئەم زانایە لە ئیمەیڵێکی ئیپستندا هاتبوو کە تێیدا پارەی پێشنیار کردبوو بۆ هەر کەسێک بیسەلمێنێت هۆکینگ لە "ئۆرگی" (سێکسی بەکۆمەڵ) بەشداری نەکردووە (بۆ پاککردنەوەی ناوی هۆکینگ).

عەرەبەکان کێ بوون؟
لەبارەی ئەو کەسایەتییه عەرەب و هەرێمایەتیانەشی  کە ناویان لە مەلەفەکاندا هاتووە، زۆربەیان پەیوەستن بە بازنەی دەسەڵات و سەرمایەداری لە وڵاتانی کەنداو، بەتایبەتی سعودیە و ئیمارات. یەکێک لە دیارترین ئەو ناوانەی کە لە لیستی گەشتەکان یان ناو نیشانەکاندا دەرکەوتووە، شازادە تورکی بن فەیسەڵ ئال سعودە، کە پێشتر سەرۆکی دەزگای هەواڵگری سعودیە بووە، هەروەها ناوی بازرگان و بلیۆنێری دیاری سعودی، عەدنان خاشقچی، لە مەلەفە کۆنەکاندا بینراوە کە پەیوەندییەکی مێژوویی لەگەڵ ئیپستایندا هەبووە لە ڕووی بازرگانییەوە. جگە لەوان، ناوی هەندێک کەسایەتی ئیماراتی وەک سوڵتان ئەحمەد جابر و چەند ناوێکی دیکە لە ناوەندە داراییەکاندا هاتووە کە گومانی ئەوەیان لێدەکرێت پەیوەندییەکی سنوورداریان لەگەڵ کۆمپانیاکانی ئیپستاین هەبووبێت، بەڵام تا ئێستا ناوى هیچ کوردێک نەهاتووە .

بۆچی ئەم لیستە مەترسیدار بوو؟
مەترسییەکە لەوەدا بوو کە ئیپستن سیستەمێکی هەبوو بۆ "ڕەشبگیری" (Blackmail). دەوترێت ئەو کامێرای نهێنی لە ژوورەکاندا دانابوو بۆ ئەوەی لە کاتی سێکسدا وێنەی کەسایەتییە سیاسی و دەسەڵاتدارەکان بگرێت، تا دواتر بتوانێت لە ڕێگەی ئەو وێنانەوە فشار لە حکومەتەکان و بازرگانەکان بکات و خۆی لە سزا بپارێزێت.

ئەنجام چی بوو؟
ئەم بەڵگەنامانە زیاتر ڕووی ناشرینی ئەو جیهانە دەوڵەمەندەکەى سەرمایەدارییان نیشان دا، بەڵام بەهۆی ئەوەی ئیپستن مردووە و زۆرێک لەو کەسانە پارێزەری زۆر بەهێزیان هەیە، تا ئێستا جگە لە جیزلین ماکسوێڵ، کەسێکی تری ئەوتۆ بە فەرمی بەو لیستە سزای زیندانی بەسەردا نەدراوە.
ئایا ئیپستن خۆی کوشت یان کوژرا؟
مردنی جێفری ئیپستن لە ١٠ی ئابی ٢٠١٩دا، یەکێکە لە پڕگومانترین ڕووداوەکانی مێژووی زیندانەکانی ئەمریکا. سەرەڕای ئەوەی ڕاپۆرتی فەرمی دەڵێت "خۆکوژییە"، بەڵام چەندین ڕاستی و ڕووداو هەن کە وایان کردووە خەڵک و تەنانەت پسپۆڕانیش گومانی گەورەیان هەبێت.

لێرەدا تیشک دەخەینە سەر ئەو خاڵە گوماناوییانە:

١. شکانی ئێسکی مل
پزیشکی دادوەری دوای پشکنینی تەرمەکە ڕایگەیاند کە ئێسکی (Hyoid) لە ملیدا شکاوە. ئەم ئێسکە زیاتر لە کاتی خنکاندن بە دەست (Homicide) دەشکێت، نەک لە کاتی خۆهەڵواسیندا. ئەمە یەکەمینی گومانەکان بوو.

٢. کامێراکانی چاودێری پەککەوتبوون
ئەو شەوەی ئیپستن تێیدا مرد، کامێراکانی چاودێری لە بەردەم ژوورەکەیدا بەهۆی "کێشەی تەکنیکی" یان "خراپی کوالێتی" هیچ تۆمارێکیان نەبوو. زۆر کەس دەپرسن: چۆن دەبێت گرنگترین زیندانیی ئەمریکا لەو کاتەدا، کامێرای لەسەر نەبێت؟

٣. پاسەوانەکان خەوتبوون
دوو پاسەوانەکە کە بەرپرسی چاودێریکردنی ئیپستن بوون، لە کاتی ڕووداوەکەدا خەوتبوون و دواتر تۆمارە فەرمییەکانیان ساختە کردبوو تا وا نیشان بدەن کە هەموو ٣٠ خولەک جارێک پشکنینیان بۆ کردووە. دواتر ئەو دوو پاسەوانە ڕووبەڕووی لێپێچینەوە بوونەوە بەڵام زیندانی نەکران.

٤. لابردنی "چاودێری خۆکوژی"
چەند هەفتەیەک پێش مردنی، شوێنەواری برین لەسەر ملی ئیپستن بینرابوو و خرابووە ژێر "چاودێری وردی خۆکوژی". بەڵام تەنها چەند ڕۆژێک پێش مردنی، بە شێوەیەکی تەمومژاوی ئەو چاودێرییە توندییەی لەسەر لادرا و ڕێگەی پێدرا بە تەنها لە ژوورەکەیدا بمێنێتەوە.

٥. هاوژوورەکەی گوازرایەوە
کەمتر لە ٢٤ کاتژمێر پێش مردنی، ئەو کەسەی لەگەڵ ئیپستن لە هەمان ژووردا بوو، گوازرایەوە بۆ ژوورێکی تر و ئیپستن بە تەنها جێهێڵدرا، ئەمەش پێچەوانەی یاساکانی ئەو زیندانە بوو بۆ کەسێکی وەک ئەو.

بیردۆزەکانی پیلانگێڕیی:
بەهۆی ئەم گومانانە، دەستەواژەی "Epstein didn't kill himself" (ئیپستن خۆی نەکوشتووە) بوو بە ترێندێکی جیهانی. بیردۆزەکان دەڵێن:
بەهۆی ئەوەی ئیپستن "نهێنی و ڤیدیۆی" لەسەر زۆرێک لە سەرۆک و ملیاردێرەکان هەبوو، ترسی ئەوە هەبوو لە دادگا ناویان ببات، بۆیە لەناو زینداندا بێدەنگ کراوە، هەندێکیش دەڵێن ئیپستن بۆ دەزگایەکی هەواڵگریی وەک مۆساد یان CIA کاریکردووە کاتێک کارەکەی تەواو بووە، لەناویان بردووە.
تا ئێستاش، وەزارەتی دادی ئەمریکا سوورە لەسەر ئەوەی کە "کەمتەرخەمیی کارگێڕی" بووەتە هۆی ئەوەی ئیپستن بتوانێت خۆی بکوژێت، بەڵام بۆ زۆرینەی خەڵک، ئەم چیرۆکە هێشتا کۆتایی نەهاتووە.
شوێنى دورگەکە :
دوورگەی لیتل سەینت جەیمس، کە بە دوورگەی ئیپستن ناسراوە، دەکەوێتە ناوچەی دوورگەکانی ڤێرجینی ئەمریکا لە ناو جەرگەی دەریای کارایبی دا.

شوێنی جوگرافی:
ئەم دوورگەیە لە ڕۆژهەڵاتی وڵاتی پۆرتۆ ڕیکۆ و لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ویلایەتی فلۆریدای ئەمریکایە. ئیپستن لە ساڵی ١٩٩٨دا ئەم دوورگەیەی کڕی و کردی بە بنکەی سەرەکیی چالاکییەکانی.

تایبەتمەندییەکانی ئەم شوێنە:
ڕووبەر: نزیکەی ٢٨٠ هەزار مەتر چوارگۆشەیە.
پەرستگایەکی سەیر: لەسەر دوورگەکە بینایەکی لێیە کە وەک پەرستگایەکی یۆنانی دروستکراوە و قوبەیەکی ئاڵتونی هەبوو، زۆرێک پێیان وایە ئەم شوێنە ژێرزەمینی هەبووە بۆ کارە نایاساییەکان.
دوورگەی تەنیشتی: ئیپستن دوورگەیەکی تریشی لە تەنیشت ئەمە کڕی بە ناوی "گریت سەینت جەیمس" تا کەس لە نزیکییەوە نەبێت و پارێزگاری لە نهێنییەکانی بکات.

چارەنووسی دوورگەکە دوای ئیپستن:
دوای مردنی ئیپستن، ئەم دوورگەیە و دوورگەی تەنیشتی بۆ فرۆشتن داخران. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، سەرمایەدارێکی ئەمریکی بە ناوی ستیڤن دیکۆف هەردوو دوورگەکەی بە بڕی ٦٠ ملیۆن دۆلار کڕی، و ڕایگەیاند کە بەنیازە شوێنەکە بگۆڕێت بۆ گەشتیارگەیەکی لوکس و ناوی ئیپستن لەوێ بسڕێتەوە.
قوربانییەکان و ئەو کچانەی کە لەوێ بوون، وێنەیەکی ترسناکیان بۆ ژیان لەسەر ئەو دوورگەیە کێشاوە. ئەوان ناویان نابوو "دوورگەی کۆیلایەتی" یان "بەندیخانە لە ناو بەهەشتدا".

لێرەدا هەندێک لە گێڕانەوەکانی قوربانییەکان لە کاتی لێکۆڵینەوەکاندا دەخەینە ڕوو:

١. نەبوونی ڕێگەی ڕاکردن
قوربانییەکان دەڵێن کە کاتێک دەگەیشتنە ئەوێ، هەستیان دەکرد لە تەڵەدا گیرساون. چواردەوری دوورگەکە تەنها ئاو بوو و هیچ کەشتییەک یان فڕۆکەیەک نەبوو کە بتوانن بەکاری بهێنن بۆ ڕاکردن. ئیپستن پاسەوانی زۆری هەبوو و هەموو جووڵەیەکی کچەکانیان کۆنترۆڵ دەکرد.

٢. وەرگرتنی پاسپۆرتەکان
یەکێک لە یەکەم کارەکان کە ئیپستن یان هاوکارەکانی دەیانکرد، وەرگرتنی پاسپۆرت و مۆبایلی کچەکان بوو. بەمەش کچەکان هیچ ناسنامەیەکیان پێنەدەما و نەدەتوانرا پەیوەندی بە جیهانی دەرەوە بکەن.

٣. "سیستەمی مەساج"
قوربانییەکان باسیان لەوە کردووە کە ئیپستن بە ناوی "مەساج" کچەکانی ناچار دەکرد کاری سێکسی بۆ بکەن. ڕۆژانە چەندین جار داوای ئەمەی دەکرد و هەندێک جار کچەکانی ناچار دەکرد کە پێکەوە یان لەگەڵ میوانە ناودارەکانیدا ئەو کارە بکەن.

٤. پەرستگا تەمومژاوییەکە
زۆرێک لە قوربانییەکان باسیان لەو بینا شین و سپییە کردووە کە وەک پەرستگا دروستکرابوو. دەڵێن ئەو شوێنە ژووری نهێنی لە ژێر زەویدا هەبووە و دیواری ژوورەکان بە جۆرێک بووە کە دەنگ نەچووەتە دەرەوە. یەکێک لە قوربانییەکان (ڤێرجینیا جیوفری) باسی لەوە کردووە کە لەوێدا چەندین جار دەستدرێژی کراوەتە سەری.

٥. جیزلین ماکسوێڵ وەک "بەڕێوبەر"
قوربانییەکان دەڵێن جیزلین ماکسوێڵ (هاوڕێی ئیپستن) وەک "دایکی گەورە" یان بەڕێوبەری دوورگەکە بووە. ئەو کچەکانی فێردەکرد چۆن سێکس بۆ ئیپستن بکەن و ئەگەر کچێک ناڕەزایی نیشان بدایە، هەڕەشەی لێدەکرد یان دەیترساند.

٦. ژیانێکی لوکس بەڵام پڕ لە ترس
لە کاتێکدا دوورگەکە پڕ بوو لە خواردنی گرانبەها، مەلەوانگەی گەورە و ژووری زۆر جوان، بەڵام قوربانییەکان دەڵێن هیچ کامیان چێژیان لەوە نەدەبینی، چونکە هەمیشە لە ژێر چاودێری کامێرا و پاسەوانەکاندا بوون و نەدەزانرا کەی و چۆن هێرشیان دەکرێتە سەر.

دوای ئەوەی ئیپستن لە ساڵی ٢٠١٩ مرد، زۆرێک لەم کچانە بوێرییان پەیدا کرد کە قسە بکەن، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی حکومەتی ئەمریکا قەرەبوویەکی دارایی زۆر بۆ قوربانییەکان لە داراییە بەجێماوەکانی ئیپستن تەرخان بکات.
میوانەکان:
زۆرترین باسی یاسایی لە دەوری ئەو کەسانە بوو کە نەک تەنها وەک "میوان" ناویان هاتبوو، بەڵکو تۆمەتبار کران بەوەی بە شێوەیەکی چالاک بەشدار بوون لە تاوانەکاندا. لێرەدا دیارترین ئەو کەسایەتییانە دەخەینە ڕوو کە ڕووبەڕووی داوای یاسایی یان لێکۆڵینەوەی توند بوونەوە:

١. شازادە ئەندرۆ:
ئەمە گەورەترین ناوبانگ بوو کە کەوتە ژێر فشارەوە. ڤێرجینیا جیوفری، یەکێک لە قوربانییە سەرەکییەکانی ئیپستن، داوای یاسایی لەسەر تۆمار کرد و وتی کاتێک تەمەنی ١٧ ساڵ بووە، ئیپستن ناچاری کردووە سێکس لەگەڵ شازادە بکات.
ئەنجام: شازادە ئەندرۆ هەموو نازناوە سەربازییەکانی لێ سەندرایەوە و لە ژیانی گشتی کشاندرایەوە. لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٢دا، بە بڕە پارەیەکی زۆر (کە دەوترێت نزیکەی ١٢ ملیۆن پاوەند بووە) لەگەڵ ڤێرجینیا ڕێککەوت تا کەیسەکە لە دادگا دابخرێت.

٢. جیزلین ماکسوێڵ :
ئەو تەنها میوان نەبوو، بەڵکو "ئەندازیاری" ئەم تۆڕە بوو. لە ساڵی ٢٠٢١دا دادگایی کرا و بە ٥ تاوانی جیاواز مەحکووم کرا، لەوانە بازرگانیکردن بە منداڵانەوە و  ئێستا سزای ٢٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێنراوە و لە زیندانێکی فیدراڵی لە فلۆریدایە.

٣. لیۆن بلاک :
ئەم ملیاردێرە ئەمریکییە و دامەزرێنەری کۆمپانیای (Apollo Global Management)، ڕووبەڕووی چەندین تۆمەت بووەوە کە دەوترێت زیاتر لە ١٥٨ ملیۆن دۆلاری داوە بە ئیپستن بۆ ڕاوێژکاریی باج. بەڵام دواتر ژنێک داوای یاسایی لەسەر تۆمار کرد و تۆمەتباری کرد بە دەستدرێژی سێکسی لەناو ماڵی ئیپستندا و ناچار بوو لە پۆستەکەی دەست بکێشێتەوە.

٤. بانکە گەورەکان :
لەم دۆسییە مەترسیدار و قێزەونەدا تەنانەت بانکەکانیش ڕزگاریان نەبوو. داواکاری گشتی لە "دوورگەکانی ڤێرجینیا" داوای یاسایی لەسەر بانکی JP Morgan تۆمار کرد، بە تۆمەتی ئەوەی چاویان پۆشیوە لەو پارە زۆر و گوماناوییانەی ئیپستن بۆ بازرگانیکردن بە مرۆڤ بەکاری هێناوە بۆیە بانکەکە ناچار بوو بڕی ٢٩٠ ملیۆن دۆلار وەک قەرەبوو بداتە قوربانییەکان بۆ ئەوەی کەیسەکە دابخرێت.

٥. ژان لوک برۆنێل :
برۆنێل خاوەنی ئاژانسێکی بەناوبانگی نمایشکارانی جلوبەرگ (Model) بوو و هاوڕێیەکی نزیکی ئیپستن بوو. تۆمەتبار کرا بەوەی کچانی مۆدێلی بۆ ئیپستن دابین کردووە بۆیە لە ساڵی ٢٠٢٢دا، پێش ئەوەی دادگایی بکرێت، لە زیندانێکی فەرەنسا تەرمەکەی دۆزرایەوە (بە هەمان شێوەی ئیپستن وتراوە خۆکوژییە).
فڕۆکە گەشتیارییەکە:
"لیستی گەشتەکان" کە بە زمانی ئینگلیزی پێی دەوترێت (Flight Logs)، یەکێکە لە بەڵگە هەرە گرنگ و مشتومڕاوییەکانی ئەم کەیسە. ئەمە لیستی سەرنشینەکانی فڕۆکە تایبەتەکەی ئیپستنە کە ناوی نابوو "لۆلیتا ئێکسپرێس.

ئەم لیستەیە بۆیە گرنگە چونکە وەک "نەخشەی پەیوەندییەکان" وایە و دەریدەخات کێ لەگەڵ کێ و بۆ کوێ گەشتی کردووە.

١. فڕۆکەی "لۆلیتا ئێکسپرێس" چی بوو؟
فڕۆکەیەکی جۆری Boeing 727 بوو کە ئیپستن بە ئارەزووی خۆی گۆڕانکاری تێدا کردبوو. فڕۆکەکە چەندین ژووری نووستن و شوێنی مەساجی تێدا بوو. ئەم فڕۆکەیە وەک "پردێک" وابوو کە کەسایەتییە دەسەڵاتدارەکانی لە نیویۆرک یان فلۆریداوە دەگواستەوە بۆ دوورگە تایبەتەکەی لە کارایبی.

٢. ناوە دیارەکانی ناو لیستەکە
ئەم لیستەیە لەلایەن فڕۆکەوانەکانی ئیپستنەوە تۆمارکراوە. هەندێک لەو ناوانەی کە چەندین جار تێیدا هاتوون:
بیڵ کلینتۆن: بەپێی لیستەکان، زیاتر لە ٢٦ جار گەشتی بەم فڕۆکەیە کردووە، هەندێک لە گەشتەکانی بۆ ئەفریقا و پاریس بوون. (کلینتۆن دەڵێت تەنها بۆ کارە خێرخوازییەکانی دەزگاکەی گەشتی کردووە).
شازادە ئەندرۆ: چەندین جار ناوی لە گەشتەکاندا هاتووە.
ئالان دێرزۆڤیتز : پارێزەری بەناوبانگی ئەمریکی کە یەکێک بوو لە سەرنشینە هەمیشەییەکان.

ناوەکانی دیکە: زانایان، ئەکتەران و بازرگانانی گەورە کە ناویان لە تەنیشت ناوی کچانی مێردمنداڵدا هاتووە.

٣. بۆچی ناوی "لۆلیتا"؟
ناوی "لۆلیتا" ئاماژەیە بۆ ڕۆمانێکی بەناوبانگی (ڤلادیمێر نابۆکۆڤ) کە باسی پیاوێکی تەمەن گەورە دەکات کە شەیدای کچێکی منداڵ دەبێت. بەکارهێنانی ئەم ناوە بۆ فڕۆکەکە لەلایەن میدیاکانەوە، ئاماژە بوو بۆ ئەوەی کە فڕۆکەکە تەنها ئامرازی گواستنەوە نەبووە، بەڵکو شوێنی ئەنجامدانی تاوانە سێکسییەکان بووە لە کاتی فڕیندا.

٤. گرنگیی یاسایی لیستەکە
لە دادگاییکردنی جیزلین ماکسوێڵدا، ئەم لیستە وەک بەڵگەیەکی سەرەکی بەکارهێنراوە. فڕۆکەوانەکان شاهیدییان دا کە زۆرجار کچانی تەمەن ١٤ بۆ ١٥ ساڵیان بینیوە لە ناو فڕۆکەکەدا کە لەگەڵ پیاوە دەوڵەمەندەکاندا بوون. ئەمە سەلماندی کە ئیپستن بە ئاشکرا خەریکی گواستنەوەی قوربانییەکان بووە لە ویلایەتێکەوە بۆ ویلایەتێکی تر، کە ئەمەش بەپێی یاسای ئەمریکا تاوانێکی فیدراڵیی گەورەیە.

٥. ئایا لیستەکە هەموو ڕاستییەکانی تێدایە؟
زۆرێک لە پارێزەرانی قوربانییەکان پێیان وایە ئیپستن لە زۆر گەشتدا ناوی سەرنشینە ڕاستەقینەکانی تۆمار نەکردووە یان نازناوی بەکارهێناوە بۆ پاراستنی هاوڕێ دەسەڵاتدارەکانی. هەروەها گومان دەکرێت فڕۆکەی بچوکتری تری هەبووبێت کە لیستەکانیان هەرگیز نەدۆزراونەتەوە.
کاریگەرییەکانی دۆسیەکە:
تۆماری گەشتەکانی ئیپستن و کەیسەکەی بە گشتی، تەنها وەک دۆسیەیەکی تاوانکاریی نەمایەوە، بەڵکو بوو بە چەکێکی سیاسی بەهێز کە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر سیاسەت و متمانەی گشتی لە ئەمریکا و جیهان دروست کرد و لێرەدا گرنگترین کاریگەرییەکانی دەخەینە ڕوو:

١. بەکارهێنانی وەک چەک لە هەڵبژاردنەکاندا
لە هەڵبژاردنەکانی ئەمریکادا، هەردوو لایەنی کۆماری و دیموکرات ئەم کەیسەیان دژی یەکتر بەکاردەهێنا:

دژی دیموکراتەکان: کۆمارییەکان جەختیان لەسەر ناوی بیڵ کلینتۆن دەکردەوە کە چەندین جار گەشتی بە فڕۆکەکەی ئیپستن کردبوو، تا وا نیشان بدەن کە سەرکردە دیموکراتەکان تێوەگلاون لە گەندەڵی سێکسی.

دژی کۆمارییەکان: دیموکراتەکان وێنەکانی دۆناڵد ترەمپیان لەگەڵ ئیپستن بڵاودەکردەوە و ئاماژەیان بە لێدوانێکی کۆنی ترەمپ دەدا (لە ساڵی ٢٠٠٢) کە وتبووی "ئیپستن پیاوێکی سەرنجڕاکێشە و کچانی گەنجی بەدڵە". ئەمەش وایکرد کەیسی ئیپستن ببێتە بابەتێکی سەرەکی لە شەڕە میدیاییەکانی نێوان لایەنگرانی هەردوو حزب.

٢. داڕمانی متمانە بە دامەزراوەکان
ئەم کەیسە گورزێکی کوشندەی لە متمانەی خەڵک بە سیستەمی دادوەری و پۆلیس دا. لە ئێستادا خەڵک دەپرسن:
چۆن پیاوێک بۆ ماوەی ٢٠ ساڵ بە ئاشکرا ئەم تاوانانەی کردووە و کەس دەستگیری نەکردووە؟

بۆچی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ئیپستن توانی ڕێککەوتنێکی زۆر "سەیر" لەگەڵ داواکاری گشتی بکات و تەنها ١٣ مانگ زیندانی بکرێت لە کاتێکدا دەبوو سزای هەتاهەتایی بدرێت؟ ئەم گومانانە وایکرد بیردۆزی "دەوڵەتی قووڵ" (Deep State) لە ئەمریکا بەهێزتر بێت، کە دەڵێت دەستەبژێرە دەوڵەمەندەکان لە سەرووی یاساوەن.

٣. یاسای قوربانیانی منداڵ:
یەکێک لە کاریگەرییە ئەرێنییەکان ئەوە بوو کە ئەم کەیسە بووە هۆی گۆڕینی یاساکان. لە چەندین ویلایەتی ئەمریکا یاسای نوێ دەرچوو کە ڕێگەی دەدا بەو کەسانەی لە منداڵیدا دەستدرێژییان کراوەتە سەر، تەنانەت دوای تێپەڕبوونی چەندین ساڵیش بتوانن داوای یاسایی تۆمار بکەن. ئەمە دەرفەتی بە زۆرێک لە قوربانییەکانی ئیپستن دا کە داوای مافی خۆیان بکەنەوە.

٤. کاریگەری لەسەر ئاستی جیهانی (بەریتانیا وەک نموونە)
کەیسەکە تەنها لە ئەمریکا نەمایەوە. لە بەریتانیا، پەیوەندیی شازادە ئەندرۆ لەگەڵ ئیپستن بووە هۆی لەکەداربوونی ناوبانگی خێزانی شاهانە. ئەمە وایکرد گوشارێکی زۆر بکەوێتە سەر شاژن و دواتر پاشا چارڵز، تا شازادە ئەندرۆ لە هەموو کارە فەرمییەکان دوور بخەنەوە. ئەمە نیشانیدا کە تەنانەت "خوێنی شاهانە"ش ناتوانێت کەسێک لەو جۆرە کارە ئابڕووبەرانە بپارێزێت.

٥. بزووتنەوەی MeToo و هۆشیاریی گشتی
کەیسی ئیپستن هاوکات بوو لەگەڵ گەشەکردنی بزووتنەوەی MeToo. ئەم کەیسە وایکرد جیهان تێبگات کە "بازرگانیکردن بە مرۆڤ" تەنها لە وڵاتە هەژارەکان نییە، بەڵکو دەکرێت لە ناو جەرگەی نیویۆرک و لە لایەن دەوڵەمەندترین پیاوەکانی جیهانەوە بەڕێوەبچێت.

کۆتایی:
تا ئێستاش، زۆرێک لە "نهێنییەکان" ئاشکرا نەکراون. ئەو سیدییانەی کە پۆلیس لە ماڵەکەی ئیپستن دۆزییەوە و وێنە و ڤیدیۆی کەسایەتییەکانی تێدا بوو، هێشتا لای FBI پارێزراون و بڵاونەکراونەتەوە. ئەمەش وای کردووە کەیسی ئیپستن وەک "برینێکی کراوە" لە ویژدانی سیاسی و کۆمەڵایەتی ئەمریکادا بمێنێتەوە و لە ئێستاشدا بەشێکی زۆر لە میدیاکانى بەخۆیەوە سەرقاڵکردووە. هەموو شێتک لە بارەى "تاوانى ئیپستن"ەوە