هەرێم نیوز
لە جیهانی سیاسەتدا، کاتێک وەڵامی پرسیارێک زۆر سادە و ڕووکەش دەرکەوت، دەبێت جێگەی گومان بێت. ڕووخانی مادۆرۆ لە ڤەنزوێلا و گۆڕانکارییە خێراکانی ئەو وڵاتە، تەنها پەیوەست نین بە سیاسەتی ناوخۆیی یان تەنانەت چاوچنۆکیی ئەمریکا بۆ "نەوت"ـە زۆرەکەی ڤەنزوێلا. زۆرێک لە شرۆڤەکاران پێیان وایە ئەمریکا ڤەنزۆێلای کۆنتڕۆڵ کرد بۆ ئەوەی دەست بەسەر نەوتەکەیدا بگرێت و دواتر بە ئاسوودەیی ڕوو لە ئێران بکات، بەڵام ئەم خوێندنەوەیە ورد نییە. ئایا بەڕاستی ئەمریکا کە ڕۆژانە ١٣ ملیۆن بەرمیل نەوت بەرهەم دەهێنێت، پێویستی بەو تاکە ملیۆن بەرمیلەی ڤەنزوێلا هەبوو بۆ ئەوەی نیگەرانی بازاڕی وزە نەبێت؟
بۆ تێگەیشتن لە چارەنووسی ئێران، دەبێت وێنە گەورەکەی جیۆپۆڵەتیکی جیهان ببینین، کە تێیدا "چین" ئەکتەری سەرەکییە.
چوار هەنگاو بەرەو پاراستنی هەژموون
شرۆڤەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەمریکا لە ٢٦ی نۆڤەمبەرەوە نەخشەڕێگایەکی چوار قۆناغی هەبووە بۆ جێگیرکردنەوەی پێگەی خۆی:
١. یەکلاییکردنەوەی دۆسیەی ئۆکرانیا و ڕووسیا.
٢. کۆتاییهێنان بە ڕژێمی دژبەری ئەمریکا لە ڤەنزوێلا.
٣. کۆنترۆڵکردن و دابەزاندنی ڕێژەی سوود.
٤. دۆسیەی ئێران.
سێ هەنگاوەکەی یەکەم تا ڕادەیەکی زۆر جێبەجێ کراون، ئێستا تەنها "ئێران" ماوەتەوە. بەڵام پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە: پەیوەندی نێوان ئەم دۆسیانە چییە؟ وەڵامەکە لە "پەکین"ـە.
مەترسییە ئابوورییەکەی چین (بە ژمارە)
لە نیو سەدەی ڕابردوودا، ئەمریکا تاکە زلهێز و بڕیار بەدەستی ئابووریی جیهان بووە، و ئامانجی سەرەکی واشنتن پاراستنی ئەم پێگەیەیە بۆ ٥٠ ساڵی داهاتووش. مانەوە وەک "سەرۆک" واتە بازرگانیی جیهانی بە دۆلار بێت و یاساکان لە واشنتنەوە دەربچن. بەڵام دەرکەوتنی چین وەک زلهێزێکی ئابووری، ئەم هاوکێشەیەی خستووەتە مەترسییەوە.
بەگوێرەی وردترین ئامارەکان، بەرهەمی گشتیی ناوخۆیی (GDP)ـی ئەمریکا گەیشتووەتە ٢٩.٣ ترلیۆن دۆلار، لەکاتێکدا چین بە ١٨.٥٣ ترلیۆن دۆلار لە پلەی دووەمدایە. جیاوازییەکە لەگەڵ وڵاتانی تر ئێجگار زۆرە؛ بۆ نموونە ئەڵمانیا تەنها ٤.٥٩ ترلیۆن و ژاپۆن ٤.٠١ ترلیۆن دۆلارن.
بەڵام ئەوەی واشنتنی بەڕاستی نیگەران کردووە قەبارەکە نییە، بەڵکو "خێرایی گەشەکردنە". ئامارەکان دەریدەخەن کە گەشەی ئابووریی چین ساڵانە ٥٪ بووە، لەکاتێکدا گەشەی ئابووریی ئەمریکا تەنها ٢.٨٪ بووە. ئەم خێراییە لە گەشەکردن ئەو زەنگە مەترسیدارەیە کە واشنتن دەخوێنێتەوە و دەزانێت ئەگەر ڕێگری لێ نەکات، چین لە دەیەی داهاتوودا بۆشاییەکە پڕ دەکاتەوە.
جەنگی تێچوونەکان
ئەمریکا ناتوانێت وەک جاران ڕاستەوخۆ پەنا بۆ هێزی سەربازی ببات دژی چین، چونکە تێچووەکەی وێرانکەر دەبێت. بەدیلەکە چییە؟ "جەنگی ئابووری". ستراتیژیی ئێستای ئەمریکا بریتییە لە بەرزکردنەوەی تێچووی بازرگانیکردن و وزە بۆ چین.
کاتێک ئەمریکا گەمارۆ دەخاتە سەر ڤەنزوێلا یان ڕژێمەکەی دەگۆڕێت، ئامانجەکە دەستکەوتنی نەوتی ڤەنزۆێلا نییە بۆ خۆی (کە ژێرخانەکەی داڕماوە)، بەڵکو ئامانجەکە "بڕینی سەرچاوەی نەوتی هەرزانە" بۆ چین. ڤەنزوێلا نەوتەکەی بە نرخێکی زۆر کەمتر دەفرۆشت بە چین، ئەمەش یارمەتیدەر بوو بۆ گەشەی پیشەسازیی چین بە تێچووی کەم.
ئێران؛ ئامانجی دووەم دوای ڤەنزوێلا
لێرەوە ڕۆڵی ئێران دێتە پێشەوە. ئێران خاوەنی تایبەتمەندییەکی هاوشێوەی ڤەنزۆێلایە لەم هاوکێشەیەدا:
١. وڵاتێکە لەژێر سزای قورسی ڕۆژئاوادایە.
٢. خاوەنی یەدەگێکی زۆری وزەیە (ڕۆژانە نزیکەی ٣ ملیۆن بەرمیل).
٣. گرنگترین خاڵ: نەوتەکەی بە داشکاندن و نرخێکی هەرزان دەفرۆشێت بە چین.
چین وەک گەورەترین هاوردەکاری نەوت لە جیهاندا، سوودمەندە لە دۆخی ئێستای ئێران. بۆیە، ڕوانینی ئەمریکا بۆ ئێران لەم قۆناغەدا پەیوەست نییە بە مێژوو یان فەرهەنگ و تەنانەت دەستکەوتی نەوتەکەشی بۆ خۆی؛ بەڵکو ستراتیژییەکە ڕوونە: وشککردنی سەرچاوەی وزەی هەرزان بۆ چین.
ئەگەر ئەمریکا بتوانێت ڕێگری لە گەیشتنی نەوتی هەرزانی ئێران و ڤەنزوێلا بۆ چین بگرێت، ئەوا تێچووی بەرهەمهێنان لە چین بەرز دەبێتەوە و گەشە ئابوورییەکەی (کە ئێستا ٥٪ـە) خاو دەبێتەوە، بەمەش هەژموونی ئەمریکا پارێزراو دەبێت.
لە کۆتاییدا، وەک چۆن دۆسیەکانی ئۆکرانیا و ڤەنزوێلا بە ئاراستەی بەرژەوەندییەکانی واشنتن جووڵێنران، پێدەچێت دۆسیەی ئێرانیش لە داهاتوویەکی نزیکدا بە ڕێگای دیپلۆماسی یان سەربازی یەکلایی بکرێتەوە، نەک لەبەر خودی ئێران، بەڵکو وەک بەشێک لە ململانێی گەورەی سەدە لە نێوان واشنتن و پەکین.
