هەرێم نیوز

سزاکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران، کە بە سیاسەتی "ئەوپەڕی فشار" (Maximum Pressure) دەناسرێت، کاریگەرییەکی ڕیشەیی و قووڵیان لەسەر ژیانی ڕۆژانەی خەڵکی ئەو وڵاتە دروست کردووە. ئەم کاریگەرییانە تەنیا لە چوارچێوەی دەسەڵاتدا نەماونەتەوە، بەڵکو ڕاستەوخۆ گەیشتوونەتە ناو سفرە و بژێوی خەڵک.

سیاسەت و هەڵوێستەکانی کۆماری ئیسلامی ئێران، چ لە ناوخۆ و چ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا، هەمیشە جێگەی مشتومڕ و سەرنجی جیهان بووە. ئێران وەک یاریزانێکی سەرەکی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، خاوەن ستراتیژییەکی تایبەت بە خۆیەتی و لەو پێناوەشدا رەوبەڕووى چەندین کێشەبووەتەوە، لێرەدا پوختەیەک لەو هەڵوێستانە دەخەینە ڕوو:

1- هەڵوێستە ناوخۆییەکانی ئێران:

حکومەتی ئێران لە ناوخۆدا جەخت لەسەر چەند بنەمایەکی سەرەکی دەکاتەوە:

- پاراستنی سیستەمی سیاسی: گرنگترین کارە لە لای دەسەڵاتدارانی ئێران، کە لەسەر بنەمای "ویلایەتی فەقیهـ" دامزراوە. هەر جوڵانەوەیەک هەڕەشە بێت بۆ سەر ئەم سیستەمە، بە توندی وەڵام دەدرێتەوە.

- پرسی حیجاب و ئازادییەکان: لە ساڵانی دواییدا، بەتایبەت دوای خۆپیشاندانەکانی "ژن، ژیان، ئازادی"، دەسەڵات هەڵوێستێکی توندی بەرامبەر پرسی حیجاب و چالاکوانانی مەدەنی گرتووەتە بەر و ئەو ناڕەزایەتیانە سنوورەکانى ئێران و نەتەوەو و تەنانەت ئاینیەکانیشى تێپەڕاند.

- ئابووریی بەرگریی: بەهۆی سزاکانی ئەمریکاوە، ئێران هەوڵ دەدات پشت بە بەرهەمی ناوخۆیی ببەستێت بۆ کەمکردنەوەی کاریگەریی گەمارۆکان.

2- هەڵوێستە دەرەکییەکانی ئێران:

سیاسەتی دەرەوەی ئێران لەسەر دوو ڕەهەندی سەرەکی وەستاوە:

- فراوانخوازی و "نەتەوەی شیعە": ئێران لە ڕێگەی هێزە بریکارەکانی (وەک حیزبوڵڵا لە لوبنان، حوسییەکان لە یەمەن، و گرووپە چەکدارەکانی عێراق) هەوڵ دەدات هەژموونی خۆی لە ناوچەکەدا بسەپێنێت.

- دژایەتی ئەمریکا و ئیسرائیل: ئەمە کۆڵەکەی سەرەکی سیاسەتی دەرەوەی ئێرانە. ئیسرائیل بە "دوژمنی یەکەم" و ئەمریکا بە "شەیتانی گەورە" ناودەبات.

3- بەرنامەی ئەتۆمی: 

ئێران سوورە لەسەر پەرەپێدانی بەرنامە ئەتۆمییەکەی و وەک مافێکی نیشتمانی دەیبینێت، هەرچەندە وڵاتانی ڕۆژئاوا بە هەوڵێک بۆ دروستکردنی بۆمبی ئەتۆمی دەیناسێنن، سەرەڕای ئەوەى ئەمریکا و ئیسرائیل لە جەنگی 12 رۆژەدا رایانگەیاند کە سەرجەم پرۆژەکەیان تێکوپێکداوە، بەڵام دواتر دەرکەوت کە ئێران بەشێکی زۆر لە پێداویستییەکانى گواستووتەوە و زیانێکی زۆری بەرنەکەوتووە.

4- هەڵوێستی وڵاتان بەرامبەر ئێران:

وڵاتانی جیهان بەپێی بەرژەوەندییەکانیان دابەش بوون بەسەر دوو بەرەی سەرەکیدا:

1- وڵاتانی جۆری دژە ئەمریکاو ئیسرائیل، ئەوروپا سەپاندنی سزای ئابووری، هەوڵدان بۆ ڕێگریکردن لە چەکی ئەتۆمی و تانەدان لە پرسی مافی مرۆڤ، بەتایبەتى ئەو وڵاتانەى کە لە میحوەرێکی رۆژهەڵاتیدا یەکدەگرنەوە .

2- بەرەی هاوپەیمان ڕووسیا، چین ، کە پەیوەندییەکی ستراتیژی و ئابووری بەهێز لە نێوانیاندا هەیە. چین نەوتی لێ دەکڕێت و ڕووسیا لە ڕووی سەربازییەوە هەماهەنگی لەگەڵ دەکات. 

وڵاتانی ناوچەکەسعودیە و وڵاتانی کەنداو پێشتر پەیوەندییەکان ئاڵۆز بوون، بەڵام لە ئێستادا جۆرێک لە "ئاساییبوونەوەی سارد" هەیە بۆ دوورکەوتنەوە لە جەنگی ڕاستەوخۆ. 

بەکورتى ئێران لە نێوان دوو بەرداشدایە:

1- لە لایەک دەیەوێت پێگەی خۆی وەک زلهێزێکی ناوچەیی بپارێزێت کە ئەمەش لە ئێستادا بووەتە ئەستەم و ئابورییەکەى و ئەمنیەتى ناوخۆیی لە داڕمانێکى حەتمیدایە.

2- لە لایەکی تریشەوە ڕووبەڕووی قەیرانی ئابووری و ناڕەزایەتی ناوخۆیی و گۆشەگیری نێودەوڵەتی بووەتەوە.

گرنگترین ئەو بوارانە دەخەینەڕوو کە بەهۆی سزاکانەوە زیانیان بەرکەوتووە:

داڕمانی بەهای تەمەن و هەڵاوسان

سزاکان بوونە هۆی ئەوەی ئێران نەتوانێت بە ئاسانی نەوتەکەی بفرۆشێت و دەستی بە دراوە بیانییەکان ڕانەگات. ئەنجامەکەی:

کەمیی بەهای دراو: 

بەهای تمەن بەرامبەر دۆلار بە شێوەیەکی خەیاڵی دابەزی، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی پاشەکەوتی خەڵک لە شەو و ڕۆژێکدا بەهاکەی لەدەست بدات.

گرانبوونی کاڵا بنەڕەتییەکان: 

نرخی خۆراک، خانوبەرە و پێداویستییە سەرەتاییەکان چەند هێندە بەرز بووەوە، کە زۆرێک لە خەڵکی خستووەتە ژێر هێڵی هەژارییەوە.

 کەرتی تەندروستی و دەرمان

هەرچەندە ئەمریکا دەڵێت دەرمان و پێداویستی پزیشکی ناگرێتەوە، بەڵام لە واقیعدا سزای بانکەکان وای کردووە ئێران نەتوانێت پارەی کڕینی دەرمان بگوازێتەوە بۆ دەرەوە.

کەمیی دەرمانی نەخۆشییە سەختەکان: 

نەخۆشانی شێرپەنجە، تالاسیمیا و نەخۆشییە دەگمەنەکان بەدەست نەبوونی دەرمان یان زۆر گرانییەکەیەوە دەناڵێنن.

کۆنبوونی ئامێرە پزیشکییەکان: 

نەخۆشخانەکان ناتوانن بە ئاسانی پارچەی یەدەگ بۆ ئامێرە پێشکەوتووەکان دابین بکەن.

بێکاری و کەرتی پیشەسازی

زۆرێک لە کۆمپانیا بیانییەکان (وەک کۆمپانیاکانی ئۆتۆمبێل و تەکنەلۆژیا) ئێرانیان جێهێشتووە:

داخرانی کارگەکان: بەهۆی نەبوونی کەرەستەی خاو کە لە دەرەوە دەهات، هەزاران کارگە داخران یان بەرهەمهێنانیان کەم کردەوە.

بێکاری گەنجان: ڕێژەی بێکاری بەتایبەت لەناو گەنجانی خاوەن بڕوانامەدا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە، ئەمەش بووەتە هۆی زیادبوونی کۆچی گەنجان بۆ دەرەوەی وڵات.

تەکنەلۆژیا و گەشتوگوزار

گەشتکردن: گەشتی ئاسمانی بەهۆی سزای سەر هێڵە ئاسمانییەکان و نەبوونی پارچەی یەدەگی فڕۆکە، هەم مەترسیدار بووە و هەم زۆر گران.

تەکنەلۆژیا: هاووڵاتیانی ئێران ناتوانن بە ئاسانی سوود لە خزمەتگوزارییە بانکییە جیهانییەکان، وێبسایتە بازرگانییەکان و ئەپڵیکەیشنە نێودەوڵەتییەکان وەربگرن.

دەرئەنجامی کۆمەڵایەتی

ئەم فشارە ئابوورییانە بووەتە هۆی:

زیادبوونی ناڕەزایەتییەکان: زۆربەی خۆپێشاندانەکانی ساڵانی دوایی لە ئێران سەرەتا بەهۆی خراپی بژێوی و گرانییەوە دەستیان پێکردووە.

فشاری دەروونی: بێ ئومێدی بە پاشەڕۆژ و فشاری دارایی کاریگەرییەکی خراپی لەسەر باری دەروونی کۆمەڵگە دروست کردووە.